Skoči do sadržaja

Hipoteza kontinentalnog drifta

29/06/2009

Početkom 20.-tog stoljeća njemački meteorolog Alfred Wegener (Fig. 1.) iznosi vrlo interesantnu hipotezu koja je uzburkala znanstvenu javnost. Radi se o hipotezi „kontinentalnog drifta“ (continetal drift) koja tvrdi da su jednom, u geološkoj prošlosti, svi kontinenti bili spojeni u super-kontinent koji Wegener naziva Pangea (grč. „sve zemlje“). Od određenog trenutka Zemljine prošlosti Pagea počinje da se „raspada“ na manje blokove koji se odmiču jedan od drugog. Wegener je te 1912. godine imao vrlo uvjerljive i logične dokaze, ali ne i znanstveno-dovoljne da dovedu do prihvaćanja ove teorije od strane znanstvene zajednice.

Wegenerove observacije (‘dokazi’) u korist hipoteze „kontinentalnog drifta“:

1. Obodi kontinenta se međusobno poklapaju

Prilikom observacije obala Južne Amerike i Afrike jasno je da njihove obale skoro savršeno odgovaraju jedna drugoj (Fig. 2.). Pri ovome treba imati na umu da današnje obale ne odgovaraju nekadašnjim obodima ovih kontinenata, već da se one nalaze pod morem. Tako, ako uzmemo u obzir prave obode kontinenta, tj granicu između kontinentalne i oceanske kore, onda je to poklapanje obala Južne Amerike i Afrike još evidentnije. Naime, razlika (preklapanje ili praznina) iznosi samo 90 km. Iz ovoga naslućujemo da su nekada Južna Amerika i Afrika bile spojene!

 

 

Fig. 2. Preklapanje obala Južne Amerike i Afrike; ovo je jedan od Wegenorovih dokaza da su nekada ova dva kontinenta bili spojeni

 

2. Vrste stijena na obodima današnjih kontinenata

Na obodima današnjih kontinenata Južne Amerike i Afrike nalazimo stijene istih karakteristika. Ovo može poslužiti kao dokaz da su nekada ova dva kontinenta bila spojena. Dakle, na jedinstvenom kontinentu vladali su identični geološki uvijeti. Međutim, u Wegenerovo vrijeme je bilo vrlo teško izvršiti starosnu analogiju između tih identičnih vrsta stena. Drugim riječima, bilo je evidentno da se radi o istim vrstama stijena, ali je bilo teško dokazati da su te geološke formacije nastale u isto vrijeme. Danas je to moguće sofisticiranim tehnologijama apsolutnog datiranja. Ove metode i tehnologije nam govore da na obalama Južne Amerike i Afrike stijene određene starosti imaju iste karakteristike. Ovo nam (danas i znanstveno dokazano) ukazuje da su Južna Amerika i Afrika nekada bile spojene!

3. Kontinutitet i sličnost geologških struktura

Geološke strukture određene starosti (kao što su planinski lanci) pokazuju kontinuitet. Ovo znači da ako spojimo Američki i Evroazijski kontinent vidimo nastavljanje Apalačkih planina iz SAD-a i Kanade u Kalenoide u Irskoj, Engleskoj, Grenlandu i Skandinaviji.
Ovo ukazuje da je u vrijeme stvaranja ovih planinskih lanaca postojao jedinstveni kontinent!

4.Fosilni dokazi

Kao jedan od dokaza svoje hipoteze Wegener je uzeo u obzir i fosilne ostatke. Naime, na obalama danas udaljenih kontinenata nalazimo iste fosilne vrste (Fig. 3.). Tako je paprat Glossopteris nađena u Africi, Indiji, Australiji i Južnoj Americi. Pošto je (uzimajući u obzir dimenzije i težinu ovih biljaka) nemoguće da su one bile transportirane vodom ili vjetrom preko Atlantika, zaključeno je da su ovi kontinenti u geološkoj prošlosti morali biti spojeni. Isto tako, navodi se dokaz reptila Mesosaurusa čiji su fosilni ostaci nađeni u Brazilu i Južnoj Africi. Radilo se o malom reptilu koji je bio vrlo slab plivač što odbacuje mogućnost da je mogao preplivati Atlanski ocean.

 

 

Fig. 3. Mapa prikazuje fosilne ostatke reptila Mesosaurusa koje nalazimo na obalama danas udaljenih kontinenata; ovo je vrlo bitan element Wegenerove hipoteze

 

5. Klimatske karakteristike

Poznato je u različitim klimatskim pojasevima danas žive različite grupe biljnih i životinjskih organizama. Tako je bilo i u geološkoj prošlosti. Paprat Glossopteris, čiji se fosili nalaze na oblama Južne Amerike i Afrike, raste u klimi koja je znatno hladnija od one koju imaju ovi kontinenti danas. Ovo je jedan od dokaza da su se ovi kontinenti nalazili znatno južnije od njihove današnje pozicije (nalazili su se bliže južnom polu).

 

Fig. 4. Mapa prikazuje poziciju ostataka glečerskih oblika u današnjim znatno toplijim područjima. Ovo je dokaz da su nekada ova područja bila znatno južnije

 

Također, pronalazak ugljena na Antartici dokazuje da se ovaj kontinent nekada u geološkoj prošlosti nalazio znatno bliže ekvatoru, s obzirom da ugljen nastaje u (sub)tropskoj klimi.

290 miliona godina stari lednički sedimenti nađeni u Africi, Indiji, Australiji i Južnoj Americi ukazuju da su ovi prostori tokom ovog vremenskog perioda bili prekriveni sa ledenim pokrivačem, sličnim onim koji nalazimo na Antartici danas (Fig. 4.). Ovo dokazuje da su se nekada ovi kontinenti nalazili znatno južnije, tj blizu Južnog pola. Sličnost ledničkih sedimenata i kinematski indikatori pravca i smjera kretanja lednika ukazuje da su oni kontinenti nekada u geološkoj prošlosti bili spojeni.

 

 

Fig. 5. Rekonstrukcija evolucije nastanka kontinenata od jedinstvenog kontinenata Pangee.

 

Ali i nakon iznošenja ove hipoteze mnogi naučnici nisu do kraja bili uvjereni u njenu “naučnu-ispravnost”. Naime, kao osnovni problem je navođen mehanizam, odnosno uzročnik pokretanja tako velikih kontinentalnih blokova na tako velike udaljenosti (Fig. 5.). Kao jedno od objašnjenja Wegener je navodio rotaciju Zemlje, ali većina fizičara je to odbacivala kao mogućnost. Također, vrlo je neobjašnjivo u to vrijeme bilo kretanje kontinentalnih entiteta i njihovo smicanje po Zemljinom mantlu (omotač Zemlje). Naime, smatralo se da je mantl bio čvrstog agregatnog stanja. Naučnici su se pitali kakao je moguće da se kontinenti kreću preko drugog čvrstog tijela pri tome prevazilazeći ogromne sile trenja.

No comments yet

Komentiraj

Popunite niže tražene podatke ili kliknite na neku od ikona za prijavu:

WordPress.com Logo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš WordPress.com račun. Odjava /  Izmijeni )

Google photo

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Google račun. Odjava /  Izmijeni )

Twitter picture

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Twitter račun. Odjava /  Izmijeni )

Facebook slika

Ovaj komentar pišete koristeći vaš Facebook račun. Odjava /  Izmijeni )

Spajanje na %s

%d blogeri kao ovaj: